DANH MỤC TÀI LIỆU
Những điều cần biết về đông tiền ảo Bitcoin
Bitcoin là gì? T i sao Bitcoin không ph i là "ti n o"? ề ả
Bitcoin là m t lo i ti n t cũng gi ng nh đ ng đô la (dollar) hay đ ng ư ồ
Vi t Nam, đ ng Yen, đ ng Euro cũng là m t lo i ti n t ; bitcoin cho t i ề ệ
gi phút này có th đ c g i là Đ NG TI N c a Internet, ho c chúng ta ể ượ
cũng có th g i bitcoin là "ti n đi n t " cho nhanh và ti n, th m chí tôi có ể ọ
th nói m t cách ng n g n h n n a: "Bitcoin là ti n." ắ ọ ơ ữ
Bitcoin là gì?
Tôi th y có nhi u ng i g i Bitcoin là "ti n o" và hoàn toàn không đ ng ườ ề ả
ý cách g i này chút nào, b i vì tôi nghĩ cách g i này r t d gây hi u l m và ấ ễ ể ầ
ph n c m cho nh ng ng i ch a bi t gì v bitcoin, b i vì ch " o" nó ườ ư ế ữ ả
hàm ý m t cái gì đó không có th c, không có giá tr ; và tôi bi t không có gì ị ế
xa s th t h n đi u này. Ti n o là m t lo i ti n th ng th y đ c s ơ ề ả ườ ượ
d ng trong game, do m t công ty game nào đó ki m soát, cách t o ra nó và ể ạ
cách nó v n hành hoàn toàn không h gi ng v i Bitcoin. V i l i, b n đã ớ ạ
t ng th y ai mua Lamborghini b ng ti n o bao gi ch a? N u Bitcoin là ề ả ư ế
ti n o thì ch ng l ti m bán xe Lamborghini đó ngu khi nh n bitcoins à? ề ả
Lamborghini ch là m t ví d trong s hàng ch c ngàn ví d khác, và con ỉ ộ
s đó càng ngày càng tăng lên.
B n có bi t? Ch có 8% tài s n ti n b c trên toàn th gi i này là ti n m t. ế ế ớ
92% còn l i ch là nh ng con s trên máy tính? Nói v "ti n o" đi. ề ả
"Giá tr " luôn là m t khái ni m có tính ch quan (subjective): nó có th ộ ệ
giá tr đ i v i ng i này, nh ng l i không v i ng i khác, nhi u ít khác ớ ườ ư ạ ớ ườ
nhau, tùy th i đi m và đ a đi m khác nhau. Đ ng quên r ng giá tr c a b t ị ủ
c th gì còn đ c quy t đ nh b i quy lu t cung c u.ứ ứ ượ ế ị
Ch ng h n nh khi chúng ta mua m t món hàng thì chúng ta luôn xem món ẳ ạ ư
hàng đó có giá tr h n s ti n chúng ta s b ra đ đ i l y, nh ng ng i ơ ố ề ổ ấ ư ườ
bán thì ng c l i, h xem s ti n đó có giá tr h n món hàng h bán ra, n uượ ị ơ ế
không có đi u ki n này thì s không bao gi có mua bán và n u c hai cùng ế ả
tình nguy n mua bán thì c hai s đ u c m th y l i. ẽ ề
Bitcoin khác bi t ch nó không đ c t o ra b i b t c m t qu c gia hay ệ ở ượ
nhà n c nào, mà đ c t o ra t m t m ng l i k t n i các máy tính kh pướ ượ ạ ướ ế
th gi i, thu t ng trong ti ng Anh g i là 'decentralized' (tính t ): trong đó ế ớ ế
'centralize' (đ ng t ) là t p trung (vào trung ng), 'de' là m t ti n t mang ươ ề ố
nghĩa 'tháo g ', 'phân tách' (vd nh : decay, decline, decode, debug, decrease, ỡ ư
deduct, depress), và 'ed' bi n nó thành tính t ; nên tôi t m d ch ch ế ạ ị
'decentralized' sang ti ng Vi t là 'phân trung'.ế ệ
Ai t o ra Bitcoin? S l c v l ch s c a Bitcoin ơ ượ ề ị
Bitcoin đ c t o ra b i m t ng i (ho c m t nhóm ng i) vì không mu n ượ ạ ườ ườ
ti t l danh tính nên đã l y bi t danh làế ộ Satoshi Nakamoto. T tr c đ n ừ ướ ế
nay đã có nhi u ph ng đoán v Satoshi là ai nh ng ph ng đoán v n ch ỏ ề ư ỏ ẫ
ph ng đoán, và chúng ta v n ch a bi t đ c Satoshi th t s là ai vì t t c ư ế ượ ậ ự
nh ng ng i b "tình nghi" đ u lên ti ng t ch i không ph i là mình. ườ ị ế
Tháng 11 năm 2008, Satoshi tung ra m t bài vi t, m t b n thi t k , m t đ ế ộ ả ế ế ộ ề
trình gi i thi u Bitcoin đ n th gi i, b n ti ng Anh có th đ c đ c ế ế ế ượ đây ,
đã có ng i d ch bài vi t này ra ti ng Vi t nh ng tôi th y bài d ch có v ườ ị ế ế ư
h i ph c t p (và có m t s ch d ch ch a đúng ý) so v i m t ng i đ c ơ ứ ư ộ ườ
bình th ng. Đó cũng là lý do t i sao tôi đã l p ra trang này, c ng thêm m tườ ộ ộ
lý do khác n a đó là vì đ c đ c nh ng bài báo, bài vi t b ng ti ng Vi t ượ ế ằ ế
khác trên m ng tôi đ u th y r ng đa s các tác gi c a nh ng bài vi t đó ả ủ ế
có l nh không h có m t chút hi u bi t sâu s c nào v Bitcoin, cũng nhẽ ư ế ư
v kinh t , l n chính tr , có l nh là h ch a bao gi b ra h n m t ngày ế ư ư ờ ỏ ơ
đ nghiên c u t ng t n v nó tr c khi vi t bài, d n t i nh ng góc nhìn ứ ườ ướ ế ẫ ớ
r t h n h p.ấ ạ
Cho t i ngày 21 tháng 5 năm 2010 thì transaction (m t s giao d ch, mua ộ ự
bán, trao đ i) th c t đ u tiên trong l ch s c a Bitcoin m i x y ra khi ế ử ủ
Laszlo Hanyecz, m t l p trình viên đang s ng t i Florida, g i 10000 BTC ộ ậ
(bitcoin) cho m t tình nguy n viên đ t mua dùm anh m t bánh pizza. (T ộ ổ
giá BTC/USD chi ti t có th đ c xemế ể ượ đây)
Bitcoin ho t đ ng nh th nào?ạ ộ ư ế
Bitcoin ho t đ ng d a vào nh ng thu t toán m t mã cao c p (SHA-256 ạ ộ
hash). Protocol (n n t ng, c u trúc, ki n trúc) c a bitcoin có mã ngu n m ề ả ế
(open source), đi u này có nghĩa là t t c nh ng ai bi t v l p trình đ u có ế ề ậ
th ki m tra qua mã ngu n này, nh ng không th thay đ i đ c nó. Bitcoinể ể ư ổ ượ
protocol ch có th đ c thay đ i hay nâng c p thông qua s đông. Tr c ể ượ ướ
b t kì m t s thay đ i, nâng c p nào thì các developers (nh ng ng i phát ộ ự ườ
tri n (l p trình viên)) đ u ph i đ a ra nh ng thông báo tr c trên forum ả ư ướ
chính và n u đ c s ng h c a đa s thì s thay đ i đó s đ c xúc ế ượ ự ủ ượ
ti n.ế
M t m t, bitcoin là m t đ n v ti n t ; m t khác, Bitcoin còn là m t m ng ộ ơ ề ệ
l i phân b , phân trung, ngang hàng (peer to peer) chuy n giao ti n t . Có ướ ề ệ
nghĩa là b n có th g i bitcoin TR C TI P cho m t ng i khác mà không ể ử ườ
c n qua m t trung gian nào, b t k th i gian, b t ch p không gian, v i m t ấ ể ờ
l phí c c kì th p, g n nh b ng 0, ho c th m chí b ng 0. Hãy nghĩ v ư ằ
đi u này m t chút. Đây qu th t là m t cu c cách m ng ch a t ng th y ư ừ
x y ra trong l ch s loài ng i. Satoshi gi i đ c bài toán mà t tr c đ n ườ ượ ừ ướ ế
nay ng i ta v n cho là không th gi i đ c – đó là bài toán v lòng tin – ườ ể ả ượ
b ng cách đ a ra sáng ki n v block chain (tôi s nói v chi ti t này sau). ư ế ề ế
B i vì khi đã có m t trung gian đ ng gi a, b n ph i tin h . Làm sao có th ữ ạ
bi t ch c đ c r ng h s không l a b n? Không bao gi bi t đ c, và ế ượ ằ ờ ế ượ
không ph i lúc nào lòng tin c a b n cũng đ t đúng ch . Làm sao đ m t ể ộ
Vi t ki u có th g i ti n v cho thân nhân Vi t Nam vào m t ngày cu i ể ử
tu n khi các d ch v g i ti n không m c a v i l phí g n nh b ng 0 b t ở ử ư
ch p s ti n mu n g i là vài trăm đô cho t i vài ch c ngàn đô hay h n ố ề ơ
n a? Th m chí 150 TRI U ĐÔ (phí t n: zero!). Tôi nghĩ có l đây là m t ữ ậ
s di chuy n tài s n vĩ đ i nh t đã t ng x y ra trên trái đ t. Ngày x a ạ ấ ư
ng i ta di chuy n vàng b c châu báu, thì kh i ph i nói ai cũng bi t là c n ườ ỏ ả ế
r t nhi u chi phí cho m t s v n chuy n nh v y: thuê xe, tàu, ng a, lính ự ậ ư ậ
gác, v sĩ... ch a k đ n th i gian ph i t n c a cu c v n chuy n đó trong ư ể ế ố ủ ộ ậ
khi v i Bitcoin thì ch m t kho ng 60 phút (trung bình m t confirmation (s ỉ ấ
xác nh n h p l c a m t transaction) c a bitcoin m t kho ng 10 phút, s ệ ủ
ti n càng l n thì c n ph i có nhi u confirmations đ ch c ch n h n, m t ể ắ ơ
khi đã có kho ng 6 confirmations tr lên thì có th nói ch c ch n 100% s ắ ắ
ti n đã g i đó đã an toàn (KHÔNG TH hack đ c) và không th nào b ề ử ượ ể ị
đ o ng c l i đ c.) ượ ạ ượ
Blocks và Block Chain
Block Chain là m t chu i liên k t các Blocks (kh i) l i, gi ng nh chu i ế ố ạ ư
h t là m t chu i liên k t các h t l i. M i m t block có nhi m v l u gi ế ệ ụ ư ữ
l i nh ng transactions g n nh t (mà ch a đ c l u l i nh ng blocks ư ượ ư ạ ở
tr c đó). T ng t ng nh Block Chain là m t quy n s cái, s k toán ướ ưở ượ ư ổ ế
công c ng kh ng l ghi l i t t c giao d ch, trong đó m i trang trong quy n ạ ấ
s đó là m t Block, trang này đ y thì s ghi sang trang m i; quy n s này ể ổ
có m t đ c đi m là có s trang vô h n. M t khi thông tin v transactions đãộ ặ
đ c ghi l i thì s không bao gi có th b thay đ i hay xóa đi. Ngoài ượ ể ị
nh ng transactions g n nh t, m i block còn ch a thông tin liên k t t i ữ ầ ứ ế
block tr c nó. Và nó còn ch a m t đáp án cho m t bài toán r t khó gi i. ướ ứ ộ
Đáp án này là khác nhau cho m i block. N u đáp án không đúng thì block đóỗ ế
không có hi u l c và không đ c l u l i trong block chain.ệ ự ượ ư ạ
Bitcoin đ c t o ra nh th nào?ượ ạ ư ế
Gi s nh chúng ta ví d 1 bitcoin b ng m t ounce vàng (g n m t l ng ả ử ư ượ
(8.3 ch ), ounce là đ n v đo đ n ng c a vàng c a ng i Tây), thì c ơ ộ ặ ườ
kho ng m i 10 phút thì s có m t s l ng bitcoin (vàng) "đào" lên đ c. ố ượ ượ
Con s này hi n nay là 25, vì đã gi m đi phân n a sau m i 4 năm so v i ố ệ
con s ban đ u là 50. Và cho t i năm 2140, s có t ng c ng t t c là 21 ấ ả
tri u bitcoins. Nói cách khác, sau khi 21 tri u bitcoins đã đào lên h t vào ệ ế
năm 2140, s không còn bitcoins đ đào n a. ể ữ
thông tin tài liệu
Bitcoin là một loại tiền tệ cũng giống như đồng đô la (dollar) hay đồng Việt Nam, đồng Yen, đồng Euro cũng là một loại tiền tệ; bitcoin cho tới giờ phút này có thể được gọi là ĐỒNG TIỀN của Internet, hoặc chúng ta cũng có thể gọi bitcoin là "tiền điện tử" cho nhanh và tiện, thậm chí tôi có thể nói một cách ngắn gọn hơn nữa: "Bitcoin là tiền
Mở rộng để xem thêm
từ khóa liên quan
xem nhiều trong tuần
yêu cầu tài liệu
Giúp bạn tìm tài liệu chưa có

LÝ THUYẾT TOÁN


×